Programma

Nieuws
Tip hier de redactie
Bekijk overzicht
Artikel delen

Digitale kloof steeds meer bepalend voor mate gezondheid

Gezondheid wordt bepaald door verschillende factoren: gedrags-, sociaal, economisch, cultureel, ecologisch. Tegenwoordig kunnen digitale inclusie – zoals toegang tot informatie- en communicatietechnologieën – en de vaardigheden om met digitale toepassingen om te gaan ook bepalend zijn voor de gezondheid en het welzijn van individuen.

Tags

Deel dit artikel

Wilt u belangrijke informatie delen met de redactie?

Tip hier de redactie

Dat menen de auteurs van het commentaar ‘Digitale inclusie als sociale determinant van gezondheid’, onlangs gepubliceerd in het blad Nature. De kwestie werd tot een paar jaar geleden zelden besproken, omdat de toegang tot patiëntportalen, zorgapplicaties, wearables of smartphones nog relatief beperkt was.

Maar de afgelopen jaren is er volgens de auteurs veel veranderd, aldus een artikel op ICT&health International. Elektronische medische dossiers winnen aan populariteit. Bijna iedereen heeft een smartphone en kan één van de 350.000 zorgapps installeren. Technologische vooruitgang staat echter niet gelijk aan digitale geletterdheid. Terwijl sommige mensen nieuwe tools snel kunnen temmen, hebben anderen er niet eens toegang toe.

Digitale kloof

Hoe hoger de digitale volwassenheid van gezondheidsstelsels – gemeten aan de hand van de adoptie van digitale hulpmiddelen – hoe groter het risico dat ongelijkheden op gezondheidsgebied toenemen. Er ontstaat een onzichtbare kloof tussen digitaal geletterden en degenen die vanwege financiële of sociale beperkingen zijn uitgesloten van de digitale revolutie.

Er dreigt een kloof te ontstaan tussen mensen met (genoeg) en beperkte tot geen digitale vaardigheden.

In de VS heeft volgens het laatste Brookings Institution-rapport 15-24 procent van de burgers geen toegang tot een breedbandverbinding om gezondheidszorgtechnologieën te gebruiken. Volgens gegevens van Eurostat heeft 90 procent van de Europeanen toegang tot internet. De verschillen tussen EU-lidstaten variëren van 98 procent in Nederland en 96 procent in Zweden tot 75 procent in Bulgarije. Hoewel de internetinfrastructuur de afgelopen jaren in de meeste landen is verbeterd, is de bron van de digitale kloof voornamelijk het inkomen, ongeacht of de gegevens betrekking hebben op stedelijke of landelijke gebieden.

Essentiële gezondheidsindicator

Digitale vaardigheden, internetverbindingen en toegang tot computers of smartphones zijn de afgelopen jaren toegenomen en worden nu beschouwd als essentiële gezondheidsindicator. Deze ‘supersociale determinanten van gezondheid’ beïnvloeden andere traditionele determinanten van gezondheid.

Zo worden vacatures meestal via online portals gepubliceerd en eisen werkgevers dat online worden ingediend. Bovendien kan door toegang tot internet gezondheidsgerelateerde informatie worden gevonden of medische afspraken worden geboekt. Wanneer burgers een digitale identiteit hebben, kunnen ze gebruik maken van een reeks diensten, zoals e-recepten, vervolgonderzoeken of digitale preventieprogramma’s.

Digitale inclusie

De conclusie is duidelijk: investeringen in infrastructuur en digitale vaardigheden zijn investeringen in gezondheid. Bijgevolg moeten strategieën voor gezondheidspreventie maatregelen uitrollen die gericht zijn op de digitale inclusie van burgers door het niveau van toegang tot technologieën te controleren, met digitaal onderwijs als prioriteit, en de economische belemmeringen weg te nemen.

De verantwoordelijkheid hiervoor ligt ook bij artsen. Middels direct contact met patiënten kunnen zij barrières vinden die het gebruik van zorgtechnologieën in de weg staan. Zij kunnen vervolgens voorlichting geven, bijvoorbeeld door oplossingen aan te bevelen die voor een patiënt haalbaar zijn, waaronder gezondheidsapps. Dat vraagt ook empathie en vertrouwen bij het voorschrijven van medicijnen: kan de patiënt een smartphone betalen om een app te installeren?

Robuuste infrastructuur

Naarmate er steeds modernere zorgoplossingen verschijnen, is een robuustere infrastructuur vereist, inclusief toegang tot 4G-netwerken – een onmisbaar onderdeel van bijvoorbeeld realtime gezondheidsbewaking of operaties op afstand. Tijdens de COVID-19-pandemie schakelde iedereen die bedreven was in deze technologieën snel over op digitale medische consultaties.

Mensen met beperkte digitale vaardigheden, waaronder veel senioren, leden gedurende de lockdownperiode het meest wanneer direct contact met artsen beperkt was.

Zij die dergelijke vaardigheden niet hadden, waaronder veel oudere mensen, leden het meest wanneer het directe contact met de artsen beperkt was. De nieuwe websites die werden gelanceerd, boden diensten als e-recepten of het maken van afspraken voor COVID-19-vaccinaties, waardoor de mogelijkheid werd gecreëerd om de continuïteit van de dienstverlening van het zorgstelsel te herstellen, inclusief mensen die aan de zijlijn werden gezet met lage digitale vaardigheden.

Toenemende ‘smartphonization’

Veel administratie- en zorggerelateerde diensten worden geleverd via mobiele apps die beschikbaar zijn op smartphones. Door de toenemende ‘smartphonization’ wordt deze technologie de sleutel tot een andere vorm van administratie en vaker ook van zorg. In Europa bezit ongeveer 85 procent van de bevolking een smartphone (in Nederland circa 99%); op wereldschaal is dat ongeveer 50 procent. Het betekent dat 15 procent van de Europeanen tijdens de pandemie nog steeds geen COVID-19-tracking-apps kon gebruiken of contact kon maken met een arts.

Digitale inclusie vereist onderwijs. Het zou legitiem zijn om de verantwoordelijkheid af te schuiven op de artsen of verpleegkundigen die de nauwste relaties met de patiënt hebben. Maar hoe breng je het in de praktijk wanneer de gemiddelde tijd van een afspraak beperkt is, terwijl medische professionals ook competenties in digitale technologieën missen. Outreach-campagnes, online training of folders kunnen tot op zekere hoogte helpen. Toch zijn dergelijke inspanningen onvoldoende om de digitale barrières weg te nemen.

Niveau digitale competentie

De auteurs van het artikel suggereren dat patiënten moeten worden gevraagd naar de devices waartoe ze toegang hebben en hoe ze verbinding maken met internet. Met deze gegevens kan een clinicus bepalen welke technologieën kunnen worden gebruikt voor behandelingsondersteuning en communicatie. Bovendien moet een mededeling over de sociale determinanten van gezondheid worden opgenomen in het elektronisch medisch dossier van de patiënt, zodat het niveau van digitale competentie van de patiënt kan worden gecontroleerd.

Maar zijn patiënten klaar om dergelijke informatie aan de arts te onthullen? Dit omvat gevoelige gegevens, zoals economische status, opleidingsniveau of werkplek. Hebben artsen het recht om dergelijke informatie te vragen die niet direct verband houdt met behandeling of preventie?

Digitale armoede

Als toegang tot digitale diensten wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van het sociale leven, kan men niet alleen verwijzen naar economische maar ook naar ‘digitale armoede’. Zij die worden getroffen door ‘technologische armoede’ kunnen worden opgenomen in trainingsprogramma’s en in aanmerking komen voor financiële steun voor apparatuur.

Bij implementatie van digitale innovaties moet rekening worden gehouden met zowel de potentiële voordelen als het risico van marginalisering van verwaarloosde groepen. Anders zullen vooral mensen met een betere gezondheid profiteren van digitalisering, niet zij die echt hulp nodig hebben. Het doel van technologische vooruitgang is om toegang tot medische diensten mogelijk te maken, niet om deze te belemmeren. Zelfs als digitale armoede een beperkt deel van de samenleving betreft, is het onaanvaardbaar, omdat het in tegenspraak is met het idee van eerlijkheid en gelijkheid in gezondheidsbescherming.

Zelfs als digitale armoede een beperkt deel van de samenleving betreft, zijn de gevolgen hiervan onaanvaardbaar, menen de auteurs van het artikel in Nature over de relatie tussen gezondheid en digitale inclusie.

Bewustwording, slim investeren

De introductie van de factor technologietoegang en het vermogen om de technologieën te gebruiken met betrekking tot sociale determinanten van gezondheid is volkomen redelijk. Het gaat om bewustwording, het ontwikkelen van de digitale vaardigheden van artsen en het slim investeren van publieke middelen in digitale gezondheidsoplossingen. Het zal veel moeilijker zijn om specifieke oplossingen te vinden die de digitale lacunes minimaliseren.

Digitale geletterdheid en toegang, inclusief vaardigheden, connectiviteit, apparaten en training en technische ondersteuning, hebben betrekking op alle andere domeinen van sociale determinanten van gezondheid – concluderen de auteurs van het commentaar in Nature.

Openingsmanifestatie 2022
Wilt u op 31 januari 2022 ook naar de ICT&health Openingsmanifestatie? Entreekaarten zijn gratis maar op is écht op! Dus wacht niet en meld u snel aan.

KPN health

Tags

Deel dit artikel

Wilt u belangrijke informatie delen met de redactie?

Tip hier de redactie

Mis niks en ontvang de spannendste ontwikkelingen